IBL PAN ogłasza nabór na studia podyplomowe
HUMANISTYKA ARCHITEKTONICZNA
realizowane we współpracy z Narodowym Instytutem Architektury i Urbanistyki
w ramach edycji 2026/2027 w trybie hybrydowym
Czym jest humanistyka architektoniczna? To dyscyplina sytuująca się na pograniczu dziedzin, rozwijana w badaniach anglosaskich a z czasem w kolejnych krajach europejskich. Architectural humanities traktowana jest jako dyscyplina łącząca podejścia i metody z zakresu historii, historii sztuki, historii architektury, badań archiwalnych, tekstologicznych, badań nad pamięcią, z zakresu polityki przestrzeni, studiów miejskich i kulturowych. Humanistyka architektoniczna jest zatem procesem badawczym obejmującym zbiór narzędzi i metod, perspektyw i źródeł przynależnych do dyscyplin humanistycznych, to prace badawcze prowadzone – co trzeba podkreślić – w konkretnym celu, jakim jest wsparcie architektów i urbanistów w procesie decyzyjnym i projektowym. W naszej definicji jest inicjatywą edukacyjno-badawczo-publiczną w zakresie statusu potrzeb zarówno dzisiejszej humanistyki, obszaru nauk technicznych jak i działań społecznych, stojących wobec wyzwań wynikających z polityki zrównoważonego rozwoju. Jednocześnie istotne jest tu zadbanie o zachowanie dziedzictwa, ciągłości i tożsamości kulturowej. Ich celem jest tworzenie i propagowanie nowej jakości w myśleniu o przestrzeni uwzględniającym zarówno jej fizyczny, jak i kulturowy wymiar.
Program studiów opiera się na kompleksowym myśleniu o przestrzeni, przekraczającym granice dyscyplin i dziedzin. Jego istotą jest przybliżenie uczestnikom jej kulturowego i kulturotwórczego wymiaru, zgodnie z najnowszymi ujęciami propagowanymi na arenie międzynarodowej, gdzie istotne jest zatarcie granicy pomiędzy humanistyką i obszarem nauk technicznych w myśleniu o przestrzeni miejskiej. W gronie wykładowców są zarówno humaniści – badacze i akademicy, jak również architekci i urbaniści – autorzy prac naukowych oraz czynnie praktykujący twórcy założeń urbanistycznych i obiektów. Nie stawiamy kropek, dajemy znaki zapytania. Nie tworzymy gotowych algorytmów, pokazujemy ścieżki i modele myślenia.
Pokazujemy, dlaczego badania humanistyczne są ważne w procesie analizy i zagospodarowania przestrzeni miejskiej.
Obok studiów podyplomowych realizujemy równolegle projekty z zakresu humanistyki architektonicznej, aktualnie pracujemy nad powołaniem serii naukowej HA oraz nawiązaliśmy współpracę z kierownikami najważniejszych ośrodków humanistyki architektonicznej na świecie.
Naszym słuchaczom umożliwiamy udział w panelach dyskusyjnych i spotkaniach naukowych, a kolejne edycje kończymy konferencją naukową z udziałem słuchaczy studiów podyplomowych oraz przygotowaniem tomów zbiorowych, na które składają się teksty absolwentów.
W ramach zajęć odbywa się także cykl spotkań w formie spacerów miejskich oraz cykl warsztatów „Humanistyka architektoniczna – studium przypadku”, prowadzonych przez interdyscyplinarne pary wykładowców, poświęconych współpracy międzydziedzinowej i sposobom łączenia perspektyw badawczych.
Charakter studiów: interdyscyplinarne, przy jednoczesnym zachowaniu równowagi pomiędzy perspektywą dyscyplin przynależących do dziedzin humanistycznych i technicznych.
HA na Facebooku: https://www.facebook.com/p/Humanistyka-Architektoniczna-61568347376462/
HA na YouTube: https://www.youtube.com/@HumanistykaArchitektoniczna
Więcej o HA w BP https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/humanistyka-architektoniczna-studia-podyplomowe-i-inne-inicjatywy,323/details
Więcej o HA w ZA: https://www.izbaarchitektow.pl/pokaz/humanistyka-architektoniczna-w-praktyce-projektowej,3415/
Więcej o HA w TD: https://rcin.org.pl/ibl/Content/245826/WA248_282509_P-I-2524_wojtowicz-namiastka_o.pdf
1. Informacje ogólne:
Nazwa studiów: Humanistyka Architektoniczna
Kierownik studiów: dr Aleksandra Wójtowicz
Czas trwania studiów: dwa semestry (październik 2026 – czerwiec 2027)
Częstotliwość zjazdów: raz w miesiącu (sobota – niedziela)
Tryb: hybrydowy z przewagą zjazdów stacjonarnych (7 stacjonarnych, 2 online)
Czesne za studia: 2400 zł za semestr łącznie, 4800 zł; Termin płatności 03.10.2026 r.
Opłata rejestracyjna: 300 zł (tytułem: Humanistyka Architektoniczna, imię i nazwisko kandydata)
Nr konta bankowego (opłata rejestracyjna i czesne):
Instytut Badań Literackich PAN
ul. Nowy Świat 72, 00-330 Warszawa
Bank Gospodarstwa Krajowego
PL 75 1130 1017 0020 1466 2720 0049
Liczba punktów ECTS: 60
Ilość miejsc ograniczona. Limit osób : 30
Liczba godzin: 182 godziny dydaktyczne
Istota studiów
Badania z zakresu geografii kulturowej, historii, kartografii, literaturoznawstwa architektonicznego, studiów miejskich, itp. dają narzędzia do analizy przestrzeni w jej kulturowym, symbolicznym, afektywnym wymiarze. Praca architekta i urbanisty zawiera w sobie także pierwiastek refleksji humanistycznej. Zatem zajęcia z socjologii i filozofii przestrzeni, historii architektury, ekokrytyki, badań nad pamięcią, nowej humanistyki, antropologii komunikacji i in. zestawiamy w jednym programie dydaktycznym z przedmiotami prowadzonymi przez architektów – wykładowców i praktyków, skupionych na semantyce przestrzeni i znaczeniu dziedzictwa materialnego. Wielostronne wyniki badań, łączące perspektywy przynależące do różnych dyscyplin mogą stanowić wsparcie dla grup decyzyjnych, związanych z zagospodarowaniem i rewitalizacją przestrzeni. Prowadzimy także zajęcia poświęcone zasobom i narzędziom cyfrowym oraz danym humanistycznym i przestrzennym.
Studia są skierowane do absolwentów studiów licencjackich i magisterskich, zarówno kierunków humanistycznych (polonistyka, nauki o kulturze i religii, filozofia, historia, nauki o sztuce), jak i absolwentów kierunków inżynieryjno-technicznych (architektura i urbanistyka, geodezja, ochrona dziedzictwa i konserwacji zabytków) oraz społecznych (geografia społeczno-ekonomiczna i gospodarka przestrzenna, nauki socjologiczne). Skierowane są także do urzędników miejskich, deweloperów, przewodników miejskich, pracowników związanych z zarządzaniem i analizą przestrzeni miejskiej.
Zasady ukończenia studiów: obecność na zajęciach (dopuszczalna określona liczba nieobecności) oraz przygotowanie pracy dyplomowej. Zalecamy przygotowywanie prac w 2-3 osobowych zespołach (dopuszczalna jest praca przygotowywana przez jednego autora, ale powinna mieć charakter interdyscyplinarny). W edycji ostatniej edycji wprowadziliśmy więcej godzin seminariów dyplomowych i zajęć warsztatowych, mających na celu kształcenie pod kątem współpracy interdyscyplinarnej oraz umiejętności przygotowywania pracy analitycznej.
2. Terminy zjazdów:
7 zjazdów stacjonarnych i 2 online
17-18 października 2026 zjazd stacjonarny
14-15 listopada 2026 zjazd stacjonarny
12-13 grudnia 2026 zjazd online
16-17 stycznia 2027 zjazd stacjonarny
13-14 lutego 2027 zjazd online
13-14 marca 2027 zjazd stacjonarny
17-18 kwietnia 2027 zjazd stacjonarny
15-16 maja 2027 zjazd stacjonarny
19-20 czerwca 2027 zjazd stacjonarny
3. Rekrutacja:
Termin składania dokumentów: do końca września 2026
Osoby, które chcą podjąć studia podyplomowe Humanistyka Architektoniczna w edycji 2026/2027 proszone są o:
- wypełnienie formularza rekrutacyjnego online, dostępnego pod linkiem:
https://forms.gle/
2. przesłanie za jego pośrednictwem kopii dyplomu ukończenia studiów pierwszego lub drugiego stopnia (licencjackie/magisterskie)
3. uiszczenie opłaty z tytułu wpisowego w wysokości 300 zł, podając w tytule: Imię i nazwisko oraz nazwę kierunku
UWAGA! Wysyłając formularz prosimy o upewnienie się czy zostały przesłane zarówno pliki, jak i ankieta– należy użyć przycisków "Prześlij" znajdujących się w obydwu oknach dialogowych.
4. Program i wykładowcy:
5. Kontakt:
Pytania dotyczące rekrutacji prosimy kierować na adres:
Tel. 605-316-757 od poniedziałku do piątku w godz.9.00-16.00
Pytania dotyczące kierunku studiów Humanistyka Architektoniczna prosimy kierować na adres kierownika studiów HA:
6. Informacje szczegółowe
Projekt propagowania pojęcia i założeń humanistyki architektonicznej na gruncie polskim jest odpowiedzią na najnowsze wyzwania stojące nie tylko przed polską nauką, ale także działaniami w zakresie polityki i gospodarki w obszarze zrównoważonego rozwoju (niezwykle ważnego w obliczu rozwoju miast i ruchów migracyjnych) oraz humanistyki obywatelskiej. Ich wytyczne stanowią obecnie kluczowe trendy w myśleniu na arenie międzynarodowej, w Polsce zaś nie doczekały się jeszcze realizacji w postaci kompleksowych projektów łączących ww. obszary w jednym modelu postępowania. Działania aktualnie angażujące poszczególne państwa na drodze porozumień i dobrowolnego akcesu ewoluują w kierunku obowiązujących standardów i wytycznych (np. miasta przyjazne dla klimatu). Ponadto program studiów obejmuje zajęcia poświęcone zagadnieniom metanauki (ewolucji badań i modeli myślowych) a także warsztaty zakresu wykorzystania cyfrowych danych przestrzennych i zdigitalizowanych zasobów źródłowych.
Humanistyka Architektoniczna w proponowanej postaci łączy działania badawcze, edukacyjne i obywatelskie. Równolegle do realizacji programu nauczania organizujemy otwarte panele dyskusyjne i spotkania naukowe, w których mogą uczestniczyć także słuchacze studiów.
Metody: wykłady, konwersatoria, zajęcia plenerowe, zajęcia z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych. Wykłady i warsztaty prowadzone przez poszczególnych wykładowców i wpisujące się w obręb różnych dyscyplin w sposób zaplanowany korespondują ze sobą i wzajemnie się uzupełniają. Podejmowane zagadnienia i tematy niezbędne w myśleniu o przestrzeni miejskiej mają na celu pokazanie uczestnikom różnych perspektyw, modeli myślowych i dróg analiz, których wyniki stanowią niezbędny element w procesie zarządzania i projektowania przestrzeni miejskiej (zob. Spis przedmiotów).
Efekty kształcenia: uczestnicy studiów poznają teorie, metody i narzędzia analityczne umożliwiające przeprowadzenie analizy przestrzeni tak, by jej wyniki były przydatne dla grup decyzyjnych, a także projektujących i przekształcających przestrzeń miejską. Przedstawicielom kierunków humanistycznych, zainteresowanych działaniami na rzecz przekształcania przestrzeni oraz osób związanych z turystyką miejską itp. wiedza ta w założeniu ma służyć możliwościom włączenia się w prace projektowe i działania decyzyjne dotyczące miast. Z kolei przedstawiciele profesji związanych z projektowaniem i przekształcaniem przestrzeni oraz urzędnicy miejscy i deweloperzy będą mogli wzbogacić wiedzę o teorie, metody i wyniki badań z zakresu kulturowego wymiaru przestrzeni i działań wpisujących się w najnowsze trendy światowe.
Grupę wykładowców tworzy wybitne grono badaczy, architektów i urbanistów, których prace i projekty stanowią kluczowe osiągnięcia w obszarze zarówno badań nad przestrzenią, jak i na polu prac projektowych (zob. Noty biograficzne).
7. Kierownik studiów:
Dr Aleksandra Wójtowicz - adiunkt w Pracowni Antropologii Współczesności w Instytucie Badań Literackich PAN; kierownik oraz autorka programu studiów podyplomowych Humanistyka architektoniczna; koordynatorka ze strony IBL PAN ds. porozumienia IBL PAN i Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki; członkini-korespondentka Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, członkini Zespołu Nazewnictwa Miejskiego m.st. Warszawy; kierownik projektu Humanistyka architektoniczna jako propozycja w ramach humanistyki obywatelskiej (MNiSW SON II), kierownik projektu Dawne wzorce wobec nowych wyzwań. Przypadek Stanisława Staszica (MNiSW NPRH), ekspert dziedzinowy z zakresie literaturoznawstwa architektonicznego w projekcie Polonistyka wobec wyzwań współczesnego świata (MNiSW NdS II), kierownik zespołu ds. Pałacu Staszica - porozumienie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i Polskiej Akademii Nauk; członkini Komitetu Głównego Olimpiady Literatury i Języka Polskiego. Stypendystka stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców (2020-2023). Autorka książek: „Metamorfozy Pałacu Staszica” (2017) wyd. ang. „The Staiszc Palace as Affective Heterotopia: New Category of Spatial Description”, Peter Lang (2024); „Przestrzeń „Oziminy” Wacława Berenta” (2019); „Literaturoznawstwo architektoniczne. Wstępne rozpoznania” (2019), współautorka tomu „Miejsca trudne – transdyscyplinarny model badań o przestrzeni placu Piłsudskiego i placu Defilad” (2019) oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych. Redaktor i współredaktor naukowy siedmiu tomów zbiorowych, w tym: „Miejsca od-miejscowione (2015), „Refleksja humanistyczna w planowaniu przestrzennym” (2019). Zaproponowała kategorię badawczą heterotopii afektywnej, poszerzającej typologię Michela Foucaulta, stosowaną obecnie przez przedstawicieli różnych dyscyplin oraz sformułowała założenia ścieżki badawczej, określonej przez nią literaturoznawstwem architektonicznym https://la-ibl-pan.ehum.psnc.pl/ (także kierowniczka grantu zrealizowanego pod tą samą nazwą).